De versnellingen van je fiets afstellen doe je zelf met een schroevendraaier en een beetje geduld. Schakelt je ketting niet soepel, of springt de ketting bij het schakelen? Dan is de kabel of de derailleur meestal net iets verkeerd afgesteld. Met de juiste stappen los je dit in een kwartier op.

Wat heb je nodig?

Voor het afstellen van de fietsversnelling heb je weinig gereedschap nodig. Een kruiskop- of platte schroevendraaier is in de meeste gevallen voldoende. Soms heb je ook een 5 mm inbussleutel nodig voor het vastzetten van de kabel. Zet je fiets op een standaard zodat het achterwiel vrij kan draaien, want dat maakt het testen een stuk eenvoudiger.

Versnellingen fiets afstellen: de basisstappen

Begin altijd bij de versnellingskabel. Een slappe of te strakke kabel is de meest voorkomende oorzaak van slecht schakelen. Volg daarna pas de afstellingsschroeven van de derailleur.

• Stap 1: schakel terug naar de laagste versnelling. Dat is de kleinste tandwiel aan de achterkant (hoogste versnellingsnummer). Zo staat de kabel op z’n meeste speling.
• Stap 2: controleer de kabelspanning. Draai de spanningsschroef (het kleine wieltje bij de versnellingsgreep of bij de derailleur) een kwartslag rechtsom om de kabel strakker te zetten. Draai linksom als de kabel te strak is.
• Stap 3: schakels doorlopen. Trap rustig door en schakel stap voor stap omhoog. Let op of de ketting soepel en snel wisselt. Aarzelt de ketting? Zet de kabel iets strakker. Schiet de ketting te ver? Geef iets meer speling.
• Stap 4: stel de eindschroeven in (H en L). Op de derailleur zitten twee kleine schroeven met de letters H (high) en L (low). De H-schroef bepaalt hoe ver de derailleur naar buiten (het kleinste tandwiel) kan bewegen. De L-schroef begrenst de beweging naar binnen (het grootste tandwiel). Draai de schroef rechtsom om de beweging te beperken, linksom om meer ruimte te geven.
• Stap 5: test opnieuw. Rijd een stukje of trap door op de standaard en schakel alle versnellingen door. De ketting moet op elk tandwiel stil en stil blijven liggen zonder te tikken of te slippen.

De derailleur afstellen als de ketting blijft tikken

Tikt de ketting tegen de derailleur terwijl je in een bepaalde versnelling rijdt? Dan staat de derailleur schuin of is de kabelspanning toch niet goed. Controleer eerst of de derailleur zelf recht hangt. Bij een val kan de derailleurhaak (het kleine metalen beugeltje waaraan de derailleur vastzit) verbogen zijn. Dit haakje is bij de meeste fietsen vervangbaar en kost rond de 5 tot 15 euro bij een fietsenwinkel.

Is de derailleur recht, maar tikt de ketting nog? Stel dan de kabelspanning opnieuw bij, een halve slag tegelijk. Doe dit terwijl je doortrapt, zodat je het effect meteen merkt. Geduld loont hier: kleine aanpassingen maken al een groot verschil.

De versnellingskabel vervangen of bijstellen

Een versleten of gefranjerde kabel geeft altijd problemen, ook al stel je de derailleur perfect in. Bekijk de kabel goed: zie je losse draadjes of roestplekken? Dan is vervangen slimmer dan bijstellen. Een nieuwe versnellingskabel met kabelhoes kost bij de fietsenwinkel of online doorgaans tussen de 5 en 15 euro. Monteer je de kabel zelf, let dan op dat je hem goed vastklemt onder de kabelklem bij de derailleur. Klem je hem te los, dan glijdt hij weg bij het schakelen.

Wanneer zelf afstellen niet meer werkt

Soms helpt bijstellen niet. Dat is het geval als de derailleurhaak ernstig verbogen is, als de cassette (de tandwielen aan de achterkant) versleten is, of als de ketting te lang heeft doorgelopen en uitgerekt is. Een uitgerekte ketting slijt de tandwielen extra snel. Laat dit bij een fietsenmaker nakijken als je twijfelt. De ANWB raadt aan de ketting jaarlijks te controleren als je de fiets regelmatig gebruikt.

Lukt het afstellen na twee of drie pogingen nog niet, of schakelt de fiets daarna alweer slecht? Dan is het slim om een fietsenmaker even te laten kijken. Soms zit de oorzaak in een combinatie van kleine slijtage, en die opsporen kost een professional hooguit een paar minuten.